Achtergrond_bewerkt_6.1

 Banner_Lingewaal

 

De gemeente Lingewaal is in 1986 ontstaan door samenvoeging van de voormalige gemeenten Asperen, Herwijnen, Heukelum en Vuren. Naast deze plaatsen kent de gemeente ook nog Spijk en het buurtschap Leuven. De gemeente heeft een oppervlakte van 5456 ha en het aantal inwoners is een kleine 12.000. Lingewaal is een plattelandsgemeente, met veel rust en ruimte. De Waal en de Linge vormen de grenzen van de huidige gemeente.

 

Gemeentewapen

Gemeentewapen_LingewaalHet gemeentewapen werd op 22 januari 1987 toegekend door de Hoge Raad van Adel. Het werd als volgt omschreven: "Gedeeld : I in zilver 2 beurtelings gekanteelde dwarsbalken van keel rechts boven vergezeld van een merlet van sabel, II in keel 2 dwarsbalken van goud; in een hartschild van azuur een poort met opgetrokken valdeur van goud. Het schild gedekt met een gouden kroon van 3 bladeren en 2 paarlen en gehouden door 2 leeuwen van goud, getongd en genageld van keel."
In deel I zijn de belangrijkste elementen van de wapens van Asperen en Vuren weergegeven. In deel II is het gehalveerde wapen van Herwijnen opgenomen, terwijl in het hartschild de vereenvoudigde poort staat van het wapen van Heukelum.

Vroege bewoning

Lingewaal kende op de stroomruggen en oeverwallen al bewoning in de prehistorie. Archeologen hebben vondsten aangetroffen uit de IJzertijd, Romeinse tijd en Vroege middeleeuwen. Een meer geconcentreerde bebouwing ontstond in de Karolingische tijd. Enkele plaatsen in Lingewaal worden dan ook voor het eerst in geschreven bronnen genoemd.

Gezicht_op_de_LingeWaterzorg

Oorspronkelijk was het rivierengebied niet door dijken beschermd. De akkercomplexen lagen hoog genoeg, terwijl gebieden die wel met wateroverlast te maken hadden als weiland werden gebruikt. Men legde vervolgens kaden (een zijdwende) aan, niet langs de rivier maar juist dwars er op, om wateroverlast van een hoger gelegen buurtnederzetting te voorkomen. Al snel kwamen er achterkades. Deze zorgden er voor dat overstromingswater, dat wegstroomde via de komgebieden, niet alsnog via de achterdeur naar binnen kwam. Vochtige hooi- en weilanden werden nu omgezet in bouwland, waardoor er ruimte was voor nieuwe boerderijen.
Eind twaalfde eeuw werd de wateroverlast groter door klimatologische veranderingen en door inklinking van het veen in het westelijk rivierengebied. Hierdoor werden kaden aangelegd langs de rivier. Door de groei van de bevolking kwam er steeds meer vraag naar akkerland op de oeverwallen. De komgronden werden door het graven van sloten ontwaterd. Deze sloten kwamen uit op weteringen die weer uitwaterden op het laagste gedeelte van de kom of op de rivier. Mede door de hertogen van Gelre, hoewel het initiatief waarschijnlijk is uitgegaan van de bewoners in het gebied, kwam er een dijkgraaf en heemraden. Ondanks deze zorg voor de dijken, wist men niet altijd de voeten droog te houden. Het gebied werd met name in 1740/41 en 1809 hard getroffen en Lingewaal kent verschillende "wielen", plassen veroorzaakt door een dijkdoorbraak.

Heren en kastelen

Kasteel_HeukelumOorspronkelijk was het gebied eigendom van de Utrechtse kerk, maar geleidelijk ging het over in de handen van wereldlijke heren. Zij bouwden vele kastelen in het gebied. Nu kan men slechts Kasteel Heukelum bewonderen. Dit tot buitenplaats verbouwd kasteel werd gesticht rond 1280. De oudst bekende inwoner was ridder Otto I van Heukelum (ca. 1230-1290), een zoon van de heer van Arkel Herbaren II van der Leede.
In het stadje Asperen stonden de kastelen Wadenburg en Lingenstein. Op 9 mei 1366 werd de vrouwe van Asperen, Elburg van Arkel van Asperen, door hertog Albrecht van Beieren beleend met de stad en heerlijkheid Asperen en beide huizen. Asperen was een baronie. In Spijk stond eveneens een kasteel en in Vuren hadden de heren van Asperen de Tumelenburg gebouwd iets ten westen van de oude kerk aan de Waaldijk. In Herwijnen verschenen zelfs vier kastelen, nu alle verdwenen. De heren van Herwijnen bouwden in de 14e eeuw een kasteel, het latere Wayenstein. Vervolgens kwam er meer ten oosten Kasteel Frissestein en begin 15e eeuw de Drakenburg en Engelenburg.

De ambachtsheren bestuurden in samenspraak met de gegoede inwoners de verschillende lokale gemeenschappen. Daarnaast kende elk dorp zijn eigen kerk die niet alleen zorgde voor het geestelijk leven maar ook voor sociale cohesie. Men ging in het naburige Gorinchem, Zaltbommel en Tiel naar de markt. Zo vond er in de 14e eeuw al een levendige handel plaats in fruit dat in de Lingestreek werd gekweekt. De adellijke families zouden langzaam verdwijnen om plaats te maken voor rijke patriciërs, hoge militairen, juristen en burgemeesters. Het exploiteren van de heerlijke rechten ging gewoon verder.

Negentiende eeuw

In de 19e eeuw vertrokken velen uit Lingewaal naar elders. Ze gingen naar (grote) steden of emigreerden zelfs naar het buitenland. Voor velen was de toenemende armoede, mede veroorzaakt door de aardappelziekte, de lage graanprijzen, verschillende veeziekten, muizenplagen en grote problemen met de uitwatering, de belangrijkste reden te vertrekken. Wel verschenen er enige steenfabrieken die enige welvaart brachten. Verder speelden religieuze motieven soms een rol om te vertrekken. Voor velen bood de Nederlandse Hervormde Kerk niet langer voldoende inspiratie. In Ulrum werd in 1834 een Acte van Afscheiding en Wederkeering getekend. Deze Afscheiding werd door velen in Lingewaal gevolgd. Zo trokken velen naar de Verenigde Staten om daar een nieuw bestaan op te bouwen.

Industrialisatie

Voetbalvereniging_AsperenDe twintigste eeuw bracht twee wereldoorlogen, de ruilverkaveling, industrialisatie en zeer grote welvaart. Dwars door de gemeente loopt de Nieuwe Hollandse Waterlinie met onder andere Fort Asperen en Fort Vuren. Beide forten werden gebruikt tijdens de mobilisatie. Fort Vuren kreeg in 1940 een Duitse luchtaanval te verwerken. Het bleef in gebruik van de Duitsers. Na de oorlog werden hier "foute" Nederlanders geïnterneerd. Verder waren er tijdens de Tweede Wereldoorlog gevechtshandelingen, inundaties, het wegvoeren van joodse Nederlanders, neergestorte vliegtuigen en natuurlijk heel veel bittere ellende.
Was het gebied vóór de 20e eeuw vooral agrarisch georiënteerd, hierna kwam er (lichte) industrie in de verschillende dorpen. Zo kwam in 1959 vanuit Schiedam de All Wood Kofferfabriek naar Herwijnen en in Vuren vestigde zich de kalkzandsteenfabriek Loevestein en de oprichting van een cellenbetonfabriek in 1952, bekend onder de namen Durox, later Ytong en thans Xella. Vanaf de jaren tachtig van de vorige eeuw moesten veel fabrieken echter de deuren weer sluiten door de concurrentie van lagelonenlanden. De groei van het autoverkeer en daardoor meer mobiliteit van de bevolking, deden het inwonersaantal stijgen. Velen wonen voortaan in Lingewaal, maar werken in steden in de omgeving.

Overzichtskaart_dorpen_in_Lingewaal