Achtergrond_bewerkt_6.1

 Banner_Hoogheemraadschap

Het Regionaal Archief beheert de archieven van het voormalige hoogheemraadschap van de Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden en alle rechtsvoorgangers. Het hoogheemraadschap ontstond op 1 januari 1984 toen de volgende waterschappen werden samengevoegd: Het hoogheemraadschap Groot-Alblasserwaard, De Overwaard, De Nederwaard en De Vijfheerenlanden. Op 1 januari 2005 ging het Hoogheemraadschap op in Waterschap Rivierenland met als centrale hoofdvestiging Tiel.

 

Wapen

Wapen_Hoogheemraadschap_van_de_Alblasserwaard_en_de_VijfheerenlandenHet wapen van het Hoogheemraadschap werd toegekend op 12 december 1985 door de Hoge Raad van Adel. Het werd als volgt omschreven: "Schuingevierendeeld; I in zilver twee beurtelings gekanteelde dwarsbalken van keel; II in zilver drie zuilen van sabel; III in goud drie schuinbalken van sabel; IV in goud twee beurtelings gekanteelde dwarsbalken van keel; een hartschild van keel met een leeuw van goud. Het schild gedekt met een gouden kroon van vijf bladeren en gehouden rechts door een leeuw van goud, getongd en genageld van keel en links door een knobbelzwaan van zilver, gebekt en getongd van keel, gepoot van sabel."
Het wapen vertoont in het eerste kwartier het wapen van het geslacht en Land van Arkel, in het tweede dat van het Land Van Vianen, in het derde het wapen van het Land van Everdingen en in het vierde tenslotte dat van Ter Leede. Het hartschild is het wapen van de Alblasserwaard, terwijl de leeuw en zwaan zijn overgenomen van het oude wapen van de Alblasserwaard en de Landen van Arkel beneden de Zouwe.

Floris V

Molens_bij_KinderdijkDe Alblasserwaard bestond in de dertiende eeuw uit vele heerlijkheden. De heren hiervan maakten elkaar soms het leven zuur, ook op het gebied van de waterhuishouding. In 1277 was voor de Hollandse graaf Floris V de maat vol. Hij wist de bakkeleiende mannen tot een georganiseerd geheel om te smeden. De graaf benoemde de dijkgraaf en uit de lokale heren stelde hij een college samen van dertien heemraden. De "geboorte" van het Hoogheemraadschap Alblasserwaard was een feit. Het eerste gemeenschappelijke project was de omdijking van een groot deel van de Alblasserwaard. De oostelijke bedijking vormde de grens met de "Vijfheerenlanden", de westelijke bedijking was de Matenase Scheikade en de Zijde, die uitkomt bij de Lek tussen Streefkerk en Nieuw-Lekkerland. De polders die ten westen van deze laatste bedijking lagen werden er al snel bijgevoegd en zo ontstond de ringdijk van de Alblasserwaard. De heemraden hadden zowel bevoegdheden op wetgevend als op bestuurlijk gebied. De Vijfheerenlanden maakten een soortgelijke ontwikkeling door. Veertien rechtsgebieden gaven hiervoor het startsein, onder andere de heren van Arkel, Ter Leede, Hagestein, Everdingen en Vianen. In 1284 namen zij gezamenlijk maatregelen tegen de wateroverlast vanuit de Gelderse Betuwe.

Wateroverlast

Doorbraak_van_de_Spijksedijk_in_1820Talloze waterstaatkundige werken werden gerealiseerd om de afwatering en de bescherming tegen het water van buitenaf te regelen. Men moet hierbij denken aan de Diefdijk in het oosten van de regio om overstromingswater uit de Betuwe tegen te houden, maar ook het getrapte molenstelsel van Kinderdijk uit 1738/1740. Toch gelukte het 33 keer niet de voeten droog te houden. Natuurrampen gooiden vaak roet in het eten, denk bijvoorbeeld aan de overstromingen van 1740 en 1809 en natuurlijk de watersnoodramp in 1953. Soms werden de dijken ook doelbewust doorgestoken. Dat gebeurde bijvoorbeeld in het "Rampjaar"1672 toen de Republiek door vier legers werd bedreigd. Vele boeren in de Alblasserwaard kwamen hiertegen in opstand, maar dankzij veldmaarschalk Wirtz werden grote delen geïnundeerd. De Hollandse Waterlinie leek zijn dienst te doen en Gorinchem wist maar liefst twee aanvallen van het Franse leger af te slaan. Echter de Franse maarschalk De Luxembourg stak met 10.000 manschappen de bevroren watermassa over bij Woerden. Toen de dooi inzette, maakten de Fransen zich uit de voeten.

Schaalvergroting

De invloed van de provinciale overheid groeide na de grondwetswijziging in 1887 en de invoering van de Waterstaatswet in 1900. Na de Watersnoodramp van 1953 kwam er sturing en financiering door de rijksoverheid. Door de Deltawet werden grootschalige waterstaatkundige werken gerealiseerd. Ook hier moesten de dijken verzwaard worden. Dit was een zeer ingrijpende klus die leidde tot de nodige beroering onder de plaatselijke bevolking. De serieuze waterdreiging met name in 1995, maakte de urgentie van dit alles pijnlijk duidelijk.
Tegelijkertijd zien we een toenemende schaalvergroting. In 1973 kwam een centralisatie tot stand, waarbij de dijkzorg van de Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden werd samengevoegd. De tientallen zelfstandige polders werden opgeheven en toegevoegd aan de boezemwaterschappen De Nederwaard, de Overwaard en De Vijfheerenlanden. In 1984 ontstond het Hoogheemraadschap van de Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden. Men had zitting in de monumentale panden Tolhuis en Oude Doelen in Gorinchem. Op 1 januari 2005 ging het Hoogheemraadschap op in het Waterschap Rivierenland. Een proces van langdurige schaalvergroting werd hiermee (voorlopig) voltooid.